كليفورد ادموند باسورث ( مترجم : فريدون بدره اى )

18

سلسله هاى اسلامى جديد : راهنماى گاهشمارى و تبارشناسى ( فارسى )

براى محققان و پژوهندگان ديگر باقى گذاشته‌ام . چنين خوانندگانى به عنوان مثال ممكن است خواهان توضيحاتى دربارهء صدور بخار ، واليان بدخشان ، خان‌هاى سيبير ( سيبريه ) ، سلطان‌هاى مجمع الجزاير سولو و حكمرانان موروى ميندانائو فيليپين جنوبى باشند . گذشته از اين ، زمينهء بس وسيعى براى پژوهش محققان جديد بازمىماند ، زمينه‌اى كه زامباور دلاورانه و تا حدى با موفقيت بدان پرداخت . اين زمينه روشن ساختن وضع سلسلهء وزيران حكمرانان سلسله‌هايى چون عباسيان ، فاطميان ، بوييان ، سلجوقيان بزرگ و ديگر شاخه‌هاى سلجوقى و عثمانيان است . زامباور همچنين سلاله‌هايى از حكمرانان و واليان امصار يا اردوگاه‌هاى نظامى دستگاه خلافت را مطرح ساخت و ويرايش دومى از كتاب راهنماى خود به حدس پيش‌بينى كرد ( ولى اين ويرايش دوم با آن‌كه مؤلف تا سال 1941 زنده بود ، هرگز انتشار نيافت ) كه در آن به ذكر حكمرانان محلى يك عده از شهرهاى مشرق جهان اسلامى چون تبريز ، اصفهان ، همدان ، مرو ، بخارا و سمرقند بپردازد . اين يقين است كه افزوده شدن دانش و اطلاع ما از دستگاه وزارت عباسيان و سلجوقيان و پژوهش‌هاى گاهشناسى محققان تركى چون اسماعيل حامى دانشمندلى در كتابش به نام ايضاح لى عثمانلى تاريخى كرونولوژى سى ( استانبول ، 1947 - 1971 ) دربارهء وزيران دولت عثمانى ، اينك امكان تأليف فهرست كامل‌تر و درست‌ترى به وجود آمده و بالاتر از همه ، وسيله تدارك فهرستى از وزيران بيشمار و سريع التغيير عثمانى فراهم گشته است . نيز انتشار متون بسيارى از جنس تاريخ‌هاى محلى كه در سرزمين‌هاى ايرانى و آسياى مركزى از روزگار قديم و عملا تا به امروز شكوفايى داشته ، ما را قادر مىسازد كه بتوانيم تاريخ و گاهشناسى قشر حاكم را در بسيارى از شهرهايى كه زامباور از آنها نام برده است ، از نو بسازيم . يكى از وجوه كتاب طبقات السلاطين لين پول شرح تاريخى مختصرى بود كه در مقدمهء مدخل هرسلسله آورده بود و اين مقدمه چنان‌كه خود مىگويد : « براى بيان تاريخ داخلى آن سلسله نيست ، بلكه فقط براى نشان دادن جاى آن سلسله در ارتباط با سلسله‌هاى ديگر و روشن ساختن خاستگاه و منشاء ، فتوحات و پيشرفت‌هاى آن و بالاخره زوال و از هم فروپاشى آن است . هدف اين مقدمه‌ها تعيين مرزهاى قلمرو هرسلسله و توصيف مراحل اساسى بزرگ شدن و سقوط آنهاست » . ( ص 6 ) زامباور قبول دارد كه « وجود شرح كلى كوتاهى در آغاز هرسلسله كه روى كار آمدن ، تكامل و پيشرفت و پايان كار آن را بيان مىكند ، يكى از وجوه پسنديده و مطبوع كتاب آقاى لين پول است . » اما به علت تنگى جا و صرفه‌جويى ، آوردن « چنين مقدمه‌هايى كه